W jaki sposób organizować notatki

Dla kogo jest ten artykuł?

• Jesteś zainteresowane tworzeniem własnego systemu gromadzenia wiedzy (Second brain, Digital Garden, PKM).
• Chcesz zrozumieć w jaki sposób organizować notatki, poznać sposoby ich grupowania i budowania między nimi relacji tak, aby uniknąć przytłaczającego chaosu.
• Jesteś użytkownikiem aplikacji do notowania umożliwiających link-owanie notatek (Roam Resarch, Obsidian, Logseq itd.). Zmagasz się z często spotykanym dylematem, kiedy użyć: folderu, tagu lub link-u.

In the old system, the question is: Under which topic do I store this note? In the new system, the question is: In which context will I want to stumble upon this again? - Sonke Ahrens, How to Take Smart Notes

W skrócie

• Dwa największe problemy dla systemów typu Second brain, Digital garden, czy PKM to  dotyczą sposobu organizacji notatek - albo za dużo, albo za mało struktury.
• Wraz z przyrostem bazy notatek drzewiasta struktura folderów staje się problematyczna do utrzymania.
• Tag-owanie notatek jest dobrym sposobem na ich grupowanie - głównie do celów szukania oraz filtrowania. Ta technika staje się jednak mocno niepraktyczna przy większej bazie informacji.
• Link-owanie pojedynczych notatek jest nisko kosztowe. Praca oparta na link-owaniu sprzyja kreatywnemu myśleniu, natomiast mocno ogranicza wysokopoziomowe spojrzenie na całokształt.
• Użycie MOC-a (Map of Content) łączy zalety stosowania tag-ów oraz link-ów - zapewnia możliwość link-owania notatek bez tracenia poglądu na tak zwany Big picture.

Prześledźmy zatem te znane oraz mniej znane sposoby kategoryzowania notatek. Startujemy!

Foldery

Pamiętam jak dziś, gdy kilka lat temu zaczynałem przygodę z Obsidian. Dzięki mojemu typowi osobowości Logistyka  zawsze byłem obarczony potrzebą organizacji i porządkowania informacji. A nóż przyda się na później!

Nie inaczej było z notatkami, dla których początkowo wybrałem naturalnie nasuwającą się metodę organizacji - foldery. Stosujemy ją od lat do katalogowania informacji, plików oraz dokumentów.
Moje notatki w błyskawicznym tempie zaczęły pojawiać się w starannie ustrukturyzowanych folderach i pod-folderach.

Często decyzja, w jaki sposób organizować notatki jest automatyczna, ponieważ brakuję nam wiedzy oraz zrozumienia innych metod.

Hierarchiczna natura folderów rodzi nam kilka problemów:

• znacznie ogranicza nam dostępność do notatek, które są chowane w skomplikowanych strukturach - powoduje to, że łatwo o nich zapominamy
• cechuje się wysiłkiem mentalnym, który musisz podjąć za każdym razem, kiedy decydujesz jaki pojedynczy folder będzie najlepszy dla danej notatki
• sprzyja powstawaniu duplikatów folderów oraz samych notatek

Foldery mają jednak i swoje zalety - są świetne, jeśli chodzi o kategoryzowanie notatek w organizacyjne kontenery.

Potencjalnie, użycie folderów może sprawdzić się przy:

• folderze Inbox, który służy jako poczekalnia dla tymczasowych notatek, dla których nie mamy w danym momencie pomysłu na ich organizację

• folderach przechowywujących załączniki np. obrazy, pliki PDF

• folderach dla notatek, które są bardzo dobrze zdefiniowane, łatwe do kategoryzacji np. książki, ludzie, restauracje

• folderach, do których chcemy ograniczyć dostęp np. pamiętnik, prywatne notatki, których nie chcemy upubliczniać

Największym kosztem używania folderów jest jednak brak rozwoju kreatywnego myślenia w kategoriach szukania połączeń pomiędzy notatkami. Nasze mózgi nie pracują naturalnie w sposób oparty na folderach dlatego tak trudno jest nam na nich bazować i generować nowe idee oraz pomysły. Są systemy organizowania notatek takie jak Zettelkasten, które zdecydowanie bardziej temu sprzyjają.

#Tagi

Na ratunek w walce z organizacją notatek przychodzą tagi, które są łatwym i szybkim rozwiązaniem na szukanie i odfiltrowanie tych samych grup notatek.

Zapewniają one więcej elastyczności - głównie dlatego, że pojedyncza notatka może posiadać wiele tag-ów. Tym sposobem notatka jest kategoryzowana do wielu tematów, słów kluczowych równocześnie.

Problemem jest ich brak skalowalności. Z biegiem czasu kiedy Wasz Second brain zacznie przyrastać tagi zaczynają tracić na mocy. Wyobraźcie sobie jak może wyglądać filtrowanie po tagu #artykuł kiedy macie setki artykułów w swojej bazie.

Możecie powiedzieć, że sposobem na to będzie stosowanie wiele tagów równocześnie np. #artykuł i #biznes. Problem w tym, że będziecie musieli o nich wszystkich pamiętać. Gdy ich liczba przyrasta, łatwo o tworzenie następnych, bliźniaczych tag-ów np. #notowanie, #notatki, #jak-notować.

Linki

Bunt przeciwko organizacji notatek w hierarchicznej strukturze folderów zaczęły dobrze już dzisiaj znane aplikacje umożliwiające tworzenie sieci połączeń między notatkami (Roam Resarch, Obsidian czy ostatni zyskujący na popularności Logseq).

Linki są naturalną ewolucją po folderach, są najbardziej bezpośrednim typem połączenia pomiędzy dwoma notatkami. Zachęcają do tworzenia idei i pomysłów dużo bardziej przypominając sposób, w jaki pracuje nasz mózg.

Pomysł jest prosty - za każdym razem, kiedy tworzysz nową notatkę spróbuj połączyć ją z już istniejącą w bazie. Pobudza to kreatywne myślenie, gdyż jesteśmy zmuszeni do wyszukania powiązanego tematu. Często rezultatem będzie unikalny koncept, na który bez użycia tej techniki nigdy byśmy nie wpadli.

Do graficznej reprezentacji relacji między notatkami używamy Graph view. Widok grafu zapewne pomoże ci:

• nawigować w ramach danej, połączonej grupy notatek
• łączyć i tworzyć nowe idee i pomysły

Choć linki stanowią podstawę dla metody Zettelkasten, rozbudowana sieć połączeń oparta na linkach nie gwarantuje jasnego spojrzenia z tak zwanego lotu ptaka.

MOC - Map of Content

Dwa największe problemy dla systemów typu Second brain, Digital garden, czy PKM to albo za dużo albo za mało struktury dla notatek.

Na szczęście na ratunek przychodzi MOC, czyli specjalny rodzaj notatki - mapa połączeń pomiędzy notatkami.

MOC spełnia dwie rolę jednocześnie:

Tag:

• grupuje linki do określonych notatek w ściśle zdefiniowany przez użytkownika sposób
• notatki pozostają fizycznie w swoim miejscu (np. folderach)
• zamiast szukania po tag-u szukasz MOC-a, który odfiltrowuje Ci wszystkie notatki dla danego słowa kluczowego

Folder:

• niejako pełni role folderu, który wyświetla zdefiniowaną przez Ciebie strukturę zgrupowanych notatek
• w ten sposób MOC nie ogranicza dostępu do notatek, a wręcz przeciwnie zapewnia im organizację

MOC dodatkowo pozycjonuje notatki względem siebie (zagnieżdżanie, tworzenie struktury drzewiastej) zapewniając najlepszy sposób na dowolne, manualne sortowanie

Największą zaletą MOC-ów jest jednak łatwa identyfikacja poszczególnych notatek oraz możliwość ich grupowania.

Używanie MOC-ów można przyrównać do Twojego prywatnego magazynu pełnego półek, gdzie każda z nich (pojedynczy MOC) grupuje powiązane oraz zindeksowane notatki.

Implementacja tego podejścia rozwiązuje dwa wyżej wspomniane problemy systemów gromadzenia wiedzy. Możesz produkować pomysły szybciej stosując linki, jednocześnie nie rezygnując z możliwości spojrzenia na tak zwany Big picture.

Przy projektowaniu swoich MOC-ów możesz uwzględnić notatkę Home pełniącą funkcję najwyższej notatki w hierarchii - zawiera linki do wszystkich MOC-ów w Twoim systemie.

Podsumowanie

Pewnie nasuwa się Wam pytanie - jaki sposób na organizacje notatek jest najlepszy dla mnie?

Odpowiedź: to zależy. Zależy, jakie jest Twój cel w robieniu notatek oraz do czego chciałbyś je wykorzystać. Zdefiniowanie tego to idealny punkt startowy przed wyborem jak chcesz zorganizować notatki.

Pamiętaj, że dobrze dać sobie czas przed rozpoczęciem pracy nad Twoim własnym systemem do organizacji notatek. Jeśli dopiero startujesz, zdecydowanie rekomenduje, żeby nie martwić się zbytnio strukturą.

Sugerowałbym zacząć od link-ów, aby obyć się z łączeniem notatek. Foldery będą dobre do grupowania plików markdown, a tag-i sprawdzą się np. przy nadawaniu status-ów dla notek. Do MOC-ów radziłbym przejść nieco później, gdy nabędziesz już nieco więcej doświadczenia i zrozumiesz, jak chciałbyś zorganizować notatki.

Koniec końców skończysz pewnie z mix-em wszystkich możliwości, które będą najbardziej odpowiadać Twoim potrzebom. Nie ukrywam, że organizacja notatek to mocno indywidualna sprawa.

Jeśli ten artykuł był dla Ciebie użyteczny oto 3 rzeczy, które możesz zrobić, żeby wesprzeć moją pracę:

1. Zasubskrybuj, aby być na bieżąco z przyszłymi tekstami.
2. Udostępnij.
3. Śledź mnie na Twiterze: https://twitter.com/BartekJedrol